Σε μια περίοδο όπου η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς δοκιμάζεται, η ανάγκη για μεγαλύτερη λογοδοσία και διαφάνεια βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Το FreeMag συνομίλησε με τον πολιτικό αναλυτή και ειδικό σε θέματα δημόσιας διοίκησης, Δημήτρη Αντωνίου, για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η σύγχρονη δημοκρατία και τον ρόλο της διαφάνειας στη λειτουργία του κράτους.
FreeMag: Γιατί η διαφάνεια θεωρείται σήμερα πιο σημαντική από ποτέ;
Δημήτρης Αντωνίου: Ζούμε σε μια εποχή όπου η πληροφορία διακινείται με πρωτοφανή ταχύτητα. Οι πολίτες απαιτούν να γνωρίζουν πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους, πού κατευθύνονται οι δημόσιοι πόροι και με ποια κριτήρια λειτουργούν οι θεσμοί. Η διαφάνεια δεν είναι απλώς μια διοικητική υποχρέωση. Είναι βασική προϋπόθεση για να υπάρχει εμπιστοσύνη μεταξύ κράτους και κοινωνίας.
FreeMag: Ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα που εντοπίζετε σήμερα;
Δ.Α.: Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι ότι συχνά οι διαδικασίες παραμένουν δυσνόητες για τον μέσο πολίτη. Ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, πολλές φορές είναι δύσκολο να εντοπιστούν ή να αξιολογηθούν. Παράλληλα, η πολυπλοκότητα της δημόσιας διοίκησης δημιουργεί περιθώρια για καθυστερήσεις, ασάφειες και παρερμηνείες.
FreeMag: Μπορεί η τεχνολογία να συμβάλει στη λύση αυτών των ζητημάτων;
Δ.Α.: Αναμφίβολα. Η ψηφιοποίηση των διαδικασιών έχει ήδη βελτιώσει σημαντικά την πρόσβαση των πολιτών στις δημόσιες υπηρεσίες. Ωστόσο, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται πολιτική βούληση, θεσμικό πλαίσιο και συνεχής έλεγχος ώστε τα εργαλεία αυτά να χρησιμοποιούνται προς όφελος της κοινωνίας και όχι απλώς για την παραγωγή περισσότερων δεδομένων.
FreeMag: Πώς επηρεάζει η έλλειψη διαφάνειας τη δημοκρατία;
Δ.Α.: Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν έχουν πλήρη εικόνα για το πώς λειτουργεί το κράτος, ενισχύεται η καχυποψία και μειώνεται η εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αποστασιοποίηση από τη δημόσια ζωή και σε αυξημένη κοινωνική πόλωση. Η δημοκρατία βασίζεται στην ενημερωμένη συμμετοχή των πολιτών και αυτή προϋποθέτει πρόσβαση στην πληροφορία.
FreeMag: Τι πρέπει να αλλάξει τα επόμενα χρόνια;
Δ.Α.: Χρειάζονται περισσότερες ανοιχτές διαδικασίες, ευκολότερη πρόσβαση στα δημόσια δεδομένα και ενίσχυση των ανεξάρτητων μηχανισμών ελέγχου. Εξίσου σημαντική είναι η καλλιέργεια μιας κουλτούρας λογοδοσίας σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης. Η διαφάνεια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υποχρέωση που επιβάλλεται από τον νόμο, αλλά ως βασικό στοιχείο καλής διακυβέρνησης.
FreeMag: Ποιο είναι το μήνυμά σας προς τους πολίτες;
Δ.Α.: Οι δημοκρατικοί θεσμοί λειτουργούν καλύτερα όταν οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά και διεκδικούν ενημέρωση. Η διαφάνεια δεν είναι αποκλειστική ευθύνη του κράτους. Απαιτεί και μια κοινωνία που ενδιαφέρεται, ελέγχει και ζητά απαντήσεις. Μόνο έτσι μπορεί να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη και να διασφαλιστεί η ποιότητα της δημοκρατίας.
Η διαφάνεια, η λογοδοσία και η πρόσβαση στην πληροφορία παραμένουν ζητήματα που απασχολούν ολοένα και περισσότερο τη δημόσια συζήτηση. Όπως επισημαίνει ο Δημήτρης Αντωνίου, η ενίσχυση των θεσμών και η ενεργός συμμετοχή των πολιτών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια δημοκρατία που λειτουργεί αποτελεσματικά και ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας.
